Składki nowego przedsiębiorcy rosną po schodach. Przez pierwsze 6 miesięcy działa ulga na start, w której płacisz wyłącznie składkę zdrowotną, czyli w 2026 roku minimum 432,54 zł. Przez kolejne 24 miesiące przysługuje preferencja: składki społeczne od podstawy 1 441,80 zł, co daje 456,18 zł miesięcznie razem z dobrowolną chorobową. Dopiero potem wchodzi pełny ZUS, w 2026 roku 1 926,76 zł składek społecznych z chorobową i Funduszem Pracy, liczonych od podstawy 5 652 zł.
Do tego dwa narzędzia, o których wielu przedsiębiorców zapomina. Mały ZUS Plus pozwala firmom z przychodem do 120 000 zł rocznie płacić składki liczone od dochodu, przez 36 miesięcy. Wakacje składkowe dają jeden miesiąc w roku bez składek społecznych, opłacony z budżetu państwa.
Jedna zmiana w 2026 roku zaboli każdego. Minimalna składka zdrowotna dla przedsiębiorców na skali i liniowym skoczyła z 314,96 zł do 432,54 zł, bo mechanizm liczenia wrócił z przejściowych 75% minimalnego wynagrodzenia do pełnych 100%. To wzrost o ponad jedną trzecią, obowiązujący w roku składkowym od 1 lutego 2026 do 31 stycznia 2027.
Schody składkowe: ile płacisz na którym etapie:
| Etap | Jak długo | Składki społeczne (2026) | Podstawa wymiaru |
|---|---|---|---|
| Ulga na start | 6 pełnych miesięcy | 0 zł, płacisz tylko zdrowotną | nie dotyczy |
| ZUS preferencyjny | kolejne 24 miesiące | 456,18 zł z chorobową | 1 441,80 zł (30% minimalnego wynagrodzenia) |
| Mały ZUS Plus (opcja) | 36 miesięcy w każdych 60 | między preferencją a pełnym ZUS | połowa przeciętnego miesięcznego dochodu, w widełkach 1 441,80–5 652 zł |
| Pełny ZUS | bezterminowo | 1 926,76 zł z chorobową (1 788,29 zł bez chorobowej, ale z FP i FS) | 5 652 zł (60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia) |
Do każdej z tych kwot doliczasz składkę zdrowotną, bo ona nie podlega żadnej z ulg i płacisz ją od pierwszego miesiąca działalności.
Ulgę na start liczy się w pełnych miesiącach kalendarzowych, przy czym miesiąc rozpoczęcia działalności wlicza się tylko wtedy, gdy firma ruszyła pierwszego dnia miesiąca. Start 2 lipca oznacza więc, że ulga potrwa od sierpnia do stycznia. Data założenia firmy potrafi zatem być warta prawie miesiąc zwolnienia.
Warunki ulgi na start i preferencji są wspólne. Zakładasz działalność pierwszy raz albo wracasz do niej po co najmniej 60 miesiącach przerwy, i nie świadczysz usług na rzecz byłego pracodawcy, u którego pracowałeś na etacie w tym lub poprzednim roku. Ten drugi warunek zamyka drogę klasycznemu przejściu z etatu na fakturę u tego samego szefa, co i tak jest ryzykowne z zupełnie innych powodów.
Skład zdrowotna 2026: co się zmieniło?
| Forma opodatkowania | Stawka | Minimum miesięcznie (od 1.02.2026) |
|---|---|---|
| Skala podatkowa | 9% dochodu | 432,54 zł |
| Podatek liniowy | 4,9% dochodu | 432,54 zł |
| Ryczałt, przychód do 60 000 zł | ryczałtowo | 498,35 zł |
| Ryczałt, przychód 60 000–300 000 zł | ryczałtowo | 830,58 zł |
| Ryczałt, przychód powyżej 300 000 zł | ryczałtowo | 1 495,04 zł |
| Karta podatkowa | 9% minimalnego wynagrodzenia | 432,54 zł |
Wybór formy opodatkowania to dzisiaj w praktyce także wybór wysokości zdrowotnej, więc licz zawsze parę podatek plus składka, nigdy samą stawkę PIT. Przy liniowym część zapłaconej zdrowotnej możesz odliczyć, w 2026 roku do limitu 14 100 zł, przy ryczałcie odliczysz połowę składek, a przy skali nie odliczysz nic.
Mały ZUS Plus po nowemu
Warunki wejścia są dwa: przychód z działalności za poprzedni rok nie przekroczył 120 000 zł (przy krótszym okresie proporcjonalnie) oraz prowadziłeś firmę przez co najmniej 60 dni w tamtym roku. Podstawę wymiaru wyliczasz jako połowę przeciętnego miesięcznego dochodu z poprzedniego roku, ale nie mniej niż 1 441,80 zł i nie więcej niż 5 652 zł. Przy karcie podatkowej i ryczałcie dochód liczy się jako przychód pomnożony przez 0,5.
Od stycznia 2026 roku zmienił się sposób liczenia limitu. Wcześniej badano 36 miesięcy w ciągu ostatnich 60 miesięcy, teraz przysługuje 36 miesięcy w każdych kolejnych 60 miesiącach prowadzenia działalności, a ZUS weryfikuje to co roku w styczniu albo w pierwszym miesiącu po zakończeniu preferencji. W praktyce oznacza to, że licznik odnawia się cyklicznie i po przerwie można wrócić do ulgi.
Zgłoszenie trzeba złożyć do 31 stycznia, jeśli warunki spełniałeś w poprzednim roku, albo w ciągu 7 dni, gdy prawo do ulgi otwiera się w trakcie roku, na przykład po wyczerpaniu preferencji. Przegapiony termin oznacza pełny ZUS przez cały rok, bez możliwości nadrobienia.
Dla kogo to się opłaca. Dla usług o niskich kosztach i umiarkowanym dochodzie, czyli rzemiosła, drobnego handlu i części freelancerów po wyjściu z preferencji. Dla kogo nie. Dla dochodów na tyle wysokich, że podstawa i tak dobije do górnych widełek, bo wtedy oszczędność jest pozorna, a miesiące z limitu i tak się zużywają.
Wakacje składkowe: miesiąc bez ZUS co roku
Raz w roku możesz wskazać jeden miesiąc kalendarzowy zwolnienia ze składek społecznych oraz Funduszu Pracy i Funduszu Solidarnościowego. Składki za ten miesiąc finansuje budżet państwa, więc okres liczy się normalnie do emerytury i do zasiłków. Zdrowotną płacisz jak zwykle, a firmy nie zawieszasz, bo w czasie wakacji dalej pracujesz, wystawiasz faktury i rozliczasz podatek.
Warunki: w miesiącu przed złożeniem wniosku zgłaszałeś do ubezpieczeń nie więcej niż dziesięciu ubezpieczonych, roczny przychód nie przekroczył równowartości 2 mln euro w jednym z dwóch ostatnich lat i nie wykonujesz działalności na rzecz byłego pracodawcy. Wniosek RWS składasz wyłącznie elektronicznie przez eZUS, w miesiącu poprzedzającym ten, którego zwolnienie ma dotyczyć. Chcesz mieć wolny grudzień, wnioskujesz w listopadzie. Zwolnienie obejmuje też dobrowolną chorobową, jeśli miałeś ją zarówno w miesiącu wniosku, jak i w poprzednim.
Przy pełnym ZUS to blisko dwa tysiące złotych zostające w kieszeni raz w roku, za jeden formularz. Dziwnie mało kto z tego korzysta.
Pułapki, które kosztują najwięcej
Ulga na start nie daje ubezpieczenia chorobowego ani wypadkowego. Przez sześć miesięcy nie masz prawa do zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego z działalności. Jeśli planujesz dziecko albo Twoje zdrowie bywa kapryśne, rozważ rezygnację z ulgi i wejście od razu w preferencję z dobrowolną chorobową, która przy podstawie 1 441,80 zł kosztuje 35,32 zł miesięcznie.
Zaległości blokują zasiłki. Chorobowa opłacona po terminie nie wyrzuca już z ubezpieczenia tak łatwo jak dawniej, ale niezapłacone składki wstrzymują wypłatę świadczeń. Termin to 20. dzień miesiąca.
Zbieg tytułów działa na Twoją korzyść. Etat z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym, czyli 4 806 zł brutto, oznacza, że z działalności płacisz wyłącznie składkę zdrowotną, a ulga na start i preferencja czekają w zapasie na moment, w którym etat się skończy.
Zawieszenie działalności zdejmuje wszystkie składki, także zdrowotną. Po 30 dniach od zawieszenia tracisz prawo do świadczeń NFZ, więc trzeba się zgłosić do ubezpieczenia przy członku rodziny albo ubezpieczyć dobrowolnie.
Błędne kody ubezpieczenia to najczęstsza przyczyna niedopłat wykrywanych po latach, razem z odsetkami. Po każdej zmianie etapu sprawdź swoje konto w eZUS, zamiast zakładać, że biuro rachunkowe wszystko przestawiło.
Dobranie ścieżki składkowej do planów życiowych i do formy opodatkowania to jedna konsultacja, która ustawia koszty na kilka lat. Na prostasprawa.pl opiszesz swoją sytuację i dostaniesz oferty od zweryfikowanych doradców i prawników, z cenami znanymi z góry.
FAQ: najczęstsze pytania o ZUS przedsiębiorcy
Ile wynosi pełny ZUS w 2026 roku? Składki społeczne z dobrowolną chorobową oraz Funduszem Pracy i Funduszem Solidarnościowym to 1 926,76 zł miesięcznie, liczone od podstawy 5 652 zł. Bez chorobowej wychodzi 1 788,29 zł. Do tego dochodzi składka zdrowotna, minimum 432,54 zł.
Czy mogę zrezygnować z ulgi na start i od razu płacić preferencyjny ZUS? Tak, ulga na start jest dobrowolna. Rezygnują z niej najczęściej osoby, którym zależy na ubezpieczeniu chorobowym, bo w uldze na start nie ma do niego dostępu, a zasiłek liczy się od podstawy składek.
Dlaczego składka zdrowotna tak wzrosła w 2026 roku? Bo skończyło się przejściowe rozwiązanie, w którym minimalną podstawę liczono od 75% minimalnego wynagrodzenia. W roku składkowym od 1 lutego 2026 wróciło pełne 100%, czyli 4 806 zł podstawy i 432,54 zł składki zamiast dotychczasowych 314,96 zł.
Pracuję na etacie i otwieram firmę. Jaki zapłacę ZUS? Przy wynagrodzeniu z etatu co najmniej równym minimalnemu (4 806 zł brutto) z działalności płacisz tylko składkę zdrowotną. Ulga na start i preferencja pozostają niewykorzystane i sięgniesz po nie, gdy etat się zakończy.
Przekroczyłem 120 000 zł przychodu. Tracę Mały ZUS Plus? Od kolejnego roku tak, bo limit bada się za rok poprzedni. Przekroczenie w trakcie roku nie odbiera ulgi wstecznie, a po powrocie pod limit możesz zgłosić się ponownie, o ile masz jeszcze wolne miesiące w bieżącym okresie 60 miesięcy.
Podstawy prawne: ustawa Prawo przedsiębiorców (ulga na start, zawieszenie działalności); ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (preferencyjna podstawa wymiaru, Mały ZUS Plus, wakacje składkowe, zbiegi tytułów ubezpieczenia, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe); ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (składka zdrowotna według form opodatkowania); rozporządzenie w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2026 r.; obwieszczenie w sprawie kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia na 2026 r.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny: wrzesień 2026 r., kwoty składek zmieniają się co roku wraz z minimalnym i prognozowanym przeciętnym wynagrodzeniem. Zakładasz firmę i chcesz ustawić składki z głową? Opisz plan na prostasprawa.pl i otrzymaj oferty od zweryfikowanych doradców.
Źródła: