Emerytura: kiedy możesz przejść i jak złożyć wniosek do ZUS?

Powszechny wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Wniosek o emeryturę na formularzu EMP złożysz najwcześniej 30 dni przed osiągnięciem tego wieku, a ZUS wydaje decyzję w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności. Prawo do świadczenia dostajesz od dnia ukończenia wieku, ale jeśli złożysz wniosek później, od miesiąca jego złożenia, więc zwłoka to realnie utracone wypłaty.

Od 1 marca 2026 roku najniższa emerytura wynosi 1 978,49 zł brutto. Gwarancja do tej kwoty nie jest jednak automatyczna: trzeba mieć co najmniej 20 lat stażu u kobiet i 25 lat u mężczyzn. Bez tego stażu dostaniesz dokładnie tyle, ile wyliczy wzór, choćby kilkaset złotych.

Sam wzór jest prosty i bezlitosny: ZUS dzieli podstawę obliczenia, czyli zwaloryzowane składki z konta, zwaloryzowany kapitał początkowy i środki z subkonta, przez średnie dalsze trwanie życia z tablic GUS. Dla kobiety odchodzącej w wieku 60 lat to 268,9 miesiąca, dla mężczyzny w wieku 65 lat 222,7 miesiąca, według komunikatu Prezesa GUS z 25 marca 2026 roku. Każdy dodatkowy przepracowany rok działa więc podwójnie: podnosi licznik i obniża mianownik.

Kiedy możesz przejść na emeryturę?

Do emerytury w wieku powszechnym nie musisz rozwiązywać umowy o pracę, żeby ją przyznano, ale ZUS zawiesi wypłatę, dopóki pracujesz u dotychczasowego pracodawcy. Wystarczy rozwiązać umowę choćby na jeden dzień i zawrzeć ją ponownie, żeby pobierać emeryturę i dalej pracować.

Wniosek krok po kroku

Sprawdź swoje konto w eZUS. Zobaczysz zewidencjonowane składki, kapitał początkowy i prognozę. Jeśli brakuje okresów sprzed 1999 roku albo kapitał początkowy nie jest wyliczony, skompletuj świadectwa pracy i zaświadczenia o zarobkach, bo to one najmocniej podnoszą świadczenie.

Złóż wniosek EMP, najwcześniej 30 dni przed osiągnięciem wieku, przez eZUS, pocztą albo w placówce. Złożony wcześniej skończy się decyzją odmowną.

Dołącz dokumenty stażowe i zarobkowe: świadectwa pracy, ERP-7 od pracodawców, dokumenty o okresach nieskładkowych, takich jak studia, urlop wychowawczy czy zasiłki.

Poczekaj na decyzję. ZUS ma 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności. Od decyzji przysługuje odwołanie do sądu w ciągu miesiąca, bezpłatne, składane za pośrednictwem ZUS.

Dwie pułapki terminowe. Pierwsza: umowę o pracę rozwiąż na dzień lub dwa przed końcem miesiąca i w tym samym miesiącu złóż wniosek ze świadectwem pracy, bo złożenie dopiero pierwszego dnia kolejnego miesiąca przesuwa wypłatę o cały miesiąc. Druga: wniosek składaj po dacie urodzin, nie przed, bo tablica trwania życia liczona jest na dzień złożenia.

Czy czerwiec nadal jest zły?

Przez lata przejście na emeryturę w czerwcu oznaczało świadczenie niższe nawet o kilkanaście procent, bo składki waloryzowano wtedy tylko kwartalnie, bez korzystnej waloryzacji rocznej. Od 18 września 2021 roku przepis naprawiono: przy emeryturze ustalanej w czerwcu waloryzację liczy się tak jak w maju, jeśli to dla ubezpieczonego korzystniejsze.

Haczyk polega na tym, że naprawa objęła tylko wnioski złożone po 31 maja 2021 roku. Osoby, które przeszły na emeryturę w czerwcu w latach 2009–2019, zostały z niższym świadczeniem, a Trybunał Konstytucyjny uznał to zróżnicowanie za niezgodne z konstytucją. Projekty wyrównania wracają co kilka lat, więc jeśli jesteś czerwcowym emerytem sprzed 2021 roku, warto śledzić temat i w razie zmiany przepisów złożyć wniosek o przeliczenie.

Ile wyniesie świadczenie i co jeszcze przysługuje?

Renta wdowia to świadczenie, o które trzeba wystąpić samemu, bo ZUS nie przyzna jej z urzędu. Warunki: ukończone 60 lat u kobiet i 65 u mężczyzn, pozostawanie we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka, nabycie prawa do renty rodzinnej nie wcześniej niż w wieku 55 lat u kobiet i 60 u mężczyzn oraz brak nowego małżeństwa. Podwyżkę z 15 na 25% od 2027 roku ZUS przeliczy już bez wniosku.

Emerytura to jedna decyzja na resztę życia i liczy się w niej każdy udokumentowany rok. Jeśli ZUS nie uznaje okresów pracy, zaginęły dokumenty zlikwidowanego zakładu albo decyzja wydaje się zaniżona, sprawa nadaje się do sądu ubezpieczeń społecznych i wygrywa się ją dokumentami. Na prostasprawa.pl opiszesz sytuację i dostaniesz oferty od zweryfikowanych prawników od spraw ZUS, z cenami znanymi z góry.

FAQ: najczęstsze pytania o emeryturę

Czy muszę zwolnić się z pracy, żeby dostać emeryturę? Do przyznania nie, ale do wypłaty tak. ZUS zawiesi świadczenie, dopóki trwa stosunek pracy u dotychczasowego pracodawcy. Rozwiązanie umowy choćby na jeden dzień i ponowne zatrudnienie odblokowuje wypłatę, a po osiągnięciu wieku powszechnego dorabiasz bez żadnych limitów.

Co daje odłożenie emerytury o rok albo dwa? Sporo. Rosną zwaloryzowane składki na koncie, a jednocześnie maleje liczba miesięcy dalszego trwania życia, przez którą ZUS dzieli podstawę. Wzrost świadczenia bywa dwucyfrowy, dlatego kalkulator emerytalny w eZUS warto uruchomić przed decyzją.

Mam krótki staż. Czy dostanę chociaż najniższą emeryturę? Nie. Gwarancja 1 978,49 zł wymaga 20 lat stażu u kobiet i 25 lat u mężczyzn, licząc okresy składkowe i nieskładkowe, przy czym nieskładkowe uwzględnia się najwyżej do jednej trzeciej składkowych. Przy krótszym stażu dostaniesz wyliczoną kwotę, bez podwyższenia.

ZUS nie uznał mi lat pracy w zlikwidowanym zakładzie. Co zrobić? Szukaj dokumentów w archiwum przechowawcy akt (ZUS prowadzi bazę miejsc przechowywania dokumentacji), a w braku dokumentów zgłoś świadków i odwołaj się do sądu, który dopuszcza szerszy materiał dowodowy niż ZUS.

Czy emerytura jest opodatkowana? Tak, jak każdy dochód, ale ZUS stosuje kwotę wolną z urzędu, a emeryci po 60 i 65 roku życia nie korzystają z ulgi dla pracujących seniorów, bo ta przysługuje właśnie tym, którzy emerytury nie pobierają. Roczne rozliczenie PIT-40A ZUS przygotowuje sam.

Podstawy prawne: ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (wiek emerytalny, sposób obliczenia emerytury, kapitał początkowy, gwarancja najniższego świadczenia, zawieszanie i zmniejszanie świadczeń, zasady dla emerytur czerwcowych od 2021 r.); ustawa o emeryturach pomostowych; ustawa o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych; ustawa o rencie wdowiej (zbieg renty rodzinnej z innymi świadczeniami); komunikat Prezesa GUS z 25 marca 2026 r. w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia; komunikaty Prezesa ZUS o kwotach najniższych świadczeń.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny: wrzesień 2026 r., kwoty zmieniają się przy marcowej waloryzacji, a tablice trwania życia 1 kwietnia każdego roku. Planujesz przejście na emeryturę albo ZUS zaniżył Twoje świadczenie? Opisz sprawę na prostasprawa.pl i otrzymaj oferty od zweryfikowanych prawników.

Źródła:

• Kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych — ZUS
• Emerytura w wieku powszechnym — ZUS
• Kiedy najlepiej złożyć wniosek o emeryturę w ZUS — Zielona Linia
• GUS opublikował tablicę średniego dalszego trwania życia 2026/2027 — Prawo.pl
• Emerytury czerwcowe: korzystne zasady od 2021 r., ale nie dla wszystkich — Prawo.pl
• TK: korzystniejsze zasady waloryzacji tylko emerytur czerwcowych po 2021 r. niezgodne z konstytucją — Prawo.pl
• Renta wdowia od A do Z — ZUS (PDF)
• Renta wdowia: kto może ją dostać — Prawo.pl